PTSD i Perspektywy Czasowe – kiedy Trauma Więzi nas w Czasie

Zespół stresu pourazowego (PTSD) to nie tylko wspomnienia, które bolą. To także mechanizm, który sprawia, że człowiek zostaje uwięziony w czasie – wciąż i wciąż wracając do przeszłości, jakby dramatyczne wydarzenie nigdy się nie skończyło.

Trauma zapisana w mózgu jak tatuaż

Neurobiologia pokazuje, że nasz mózg nie przechowuje wspomnień w jednym miejscu, lecz w wielu obszarach. Dlatego ślady traumatycznych wydarzeń odciskają się tak głęboko – w obrazach, dźwiękach, zapachach, a nawet w reakcjach fizjologicznych. Wspomnienia traumatyczne przypominają tatuaż: możesz chcieć się ich pozbyć, ale one pozostają zapisane „wiecznym atramentem”.

Osoba z PTSD doświadcza tego jako ataku wspomnień – nagle, bez ostrzeżenia, obraz z przeszłości przejmuje kontrolę nad teraźniejszością. To nie jest zwykłe wspomnienie, to powrót całym sobą do tamtej chwili.

Uwięzieni w czasie – perspektywy Zimbardo

Philip Zimbardo, autor koncepcji perspektyw czasowych, pisał o tym, jak bardzo nasz stosunek do przeszłości, teraźniejszości i przyszłości kształtuje nasze życie. W PTSD perspektywa czasu zostaje dramatycznie zaburzona.

Sformułowanie „pourazowy” mówi samo za siebie: wydarzenie należy do przeszłości, a jednak osoba cierpiąca nie potrafi go zostawić za sobą. To tak, jakby zegar zatrzymał się w chwili traumy. Zimbardo opisywał to jako uwięzienie w czasie – powracające koszmary, natrętne myśli, wspomnienia i unikanie wszystkiego, co mogłoby przypominać o tamtym momencie.

Teraźniejszość przestaje być bezpieczna, bo przeszłość nieustannie wdziera się do świadomości. A przyszłość…? Traci swój blask, bo człowiek przestaje ją planować, nie wierzy, że coś dobrego może nadejść.

Permanentny alarm – gdy wyłącznik się zepsuł

Osoby z PTSD często opisują życie tak, jakby w ich mózgu ktoś przełączył guzik „ON” i zabrał możliwość wyłączenia. Układ nerwowy wciąż wysyła sygnały alarmowe – adrenalina, czujność, gotowość do walki lub ucieczki. To wyczerpuje ciało i umysł. Nawet próba odpoczynku staje się trudna – jakby bateria była zablokowana i nie można było jej naładować.

To „uwięzienie” w reakcji przetrwania sprawia, że życie staje się jak domek z kart – kruche, niestabilne, pełne zmęczenia i napięcia.

Jak zrozumienie perspektyw czasowych pomaga?

Zimbardo proponuje, by świadomie kształtować naszą relację z czasem. W przypadku osób z PTSD kluczowe jest odblokowanie teraźniejszości i przyszłości:

• stopniowe budowanie poczucia bezpieczeństwa „tu i teraz”,
• praktyki uważności i zakorzenienia w ciele,
• tworzenie realnych, choć małych planów na przyszłość, które dają nadzieję i kierunek.

Przeszłość nie zniknie, ale można nauczyć się żyć obok niej, nie pozwalając, by decydowała o każdym kroku.
PTSD to nie tylko „złe wspomnienia”. To stan, w którym człowiek zostaje uwięziony w czasie – jego umysł wraca wciąż do chwili traumy, odbierając radość z teraźniejszości i zamykając drzwi do przyszłości. Zrozumienie tego w kontekście perspektyw czasowych Zimbardo daje szansę na nowe spojrzenie: terapia to nie tylko praca z objawami, ale też powolne przywracanie równowagi między przeszłością, teraźniejszością a przyszłością.